Modern araçların gösterge panelinde sayısız uyarı lambası vardır. Hepsinin bir "ampul testi" deseni vardır: kontak açıldığında bir saniye yanar, motor çalışınca söner. Bu ortak deseni anlamak, hangi lambanın gerçek bir sorunu işaret ettiğini anlamayı kolaylaştırır.
Ampul testi: yan ve sön deseni
Aracın elektronik mimarisi, kontak açıldığında her uyarı lambasını bir saniyeliğine yakar. Bunun sebebi:
- Lambanın ampulünün/LED'inin sağlam olduğunu doğrular.
- Modülün açıldığında doğru başladığını gösterir.
- Sürücüye sistemin işlevsel olduğunu hatırlatır.
Motor çalıştığında lambalar sönmelidir. Sönmeyen lamba, ampul bittiğine değil — modül bir arıza kodu kaydetmiş demektir. Hatta hiç yanmayan bir uyarı lambası daha tehlikelidir: o sistem görünmez şekilde devre dışıdır.
SRS — hava yastığı sistemi
SRS (Supplemental Restraint System) hava yastıklarını ve emniyet kemeri pretensiyonerlerini yöneten elektronik sistemdir. Çarpışma sensörlerinden gelen veriyi milisaniyeler içinde değerlendirir ve gerektiğinde yastıkları tetikler.
SRS lambası sürekli yanıyorsa şu olasılıklar vardır:
- Hava yastığı modülünde aktif arıza kodu
- Çarpışma sensörlerinden biri arızalı
- Emniyet kemeri pretensiyoner devresi açık
- Aracın geçmişinde patlamış bir yastık var ve modül henüz sıfırlanmamış
- SRS yedek aküsü zayıf
Sürekli yanan SRS lambası ekspertizde "büyük bulgu" veya ciddiyetine göre "kritik bulgu" olarak işlenir. Çarpışmada sistemin doğru çalışmaması ihtimali bir saatlik onarım meselesi değil, can güvenliği konusudur.
ABS — kilitlenme önleyici fren
ABS, sert frende tekerleklerin kilitlenmesini önler; her tekerlekteki hız sensörünün verisine göre fren basıncını saniyede onlarca kez ayarlar.
ABS lambası sürekli yanıyorsa olası sebepler:
- Bir tekerlek hız sensörü arızalı veya sinyal kaybetmiş
- ABS modülünde dahili arıza
- Hidrolik kontrol birimi (modülatör) sorunu
- Tekerlek poyrasındaki tüylü ring (encoder ring) kirli veya hasarlı
ABS arızalı bir araçta normal frenleme çalışır; ama kayar zeminde kilitlenme olur. Bu, %60-70 fren etkinliği yerine %30-40 ile sonuçlanabilir. Türkiye'nin kış ayları ve yağışlı bölgeleri için bu bir lüks değildir.
Diğer önemli uyarı lambaları
| Lamba | Anlamı | Aciliyet |
|---|---|---|
| Kırmızı motor yağ basıncı | Yağ basıncı kritik düşük | Hemen durdur |
| Kırmızı pil sembolü | Şarj sistemi çalışmıyor | En kısa zamanda servis |
| Kırmızı fren sembolü | El freni veya hidrolik seviyesi | Hidrolik kaçaksa hemen durdur |
| Sarı ESC / ESP / VSC | Denge kontrolü kapalı veya arızalı | Servis önerilir |
| Sarı TPMS | Lastik basıncı sensörü uyarısı | Lastik basınçlarını kontrol et |
| Sarı dizel ön ısıtma (kıvrımlı sembol) | Bujiler sıcak değil veya bujide arıza | Önce ısıtma bekle, sonra çalıştır |
Ekspertiz raporunda
Gösterge panelinin tüm uyarı lambalarının ampul testi rapor edilir. Tipik tablo:
- MIL (motor arıza): bulb-check pas / motor çalışınca söndü
- SRS: bulb-check pas / motor çalışınca söndü
- ABS: bulb-check pas / motor çalışınca söndü
- ESC: bulb-check pas / motor çalışınca söndü
- TPMS: bulb-check pas / motor çalışınca söndü
Söndü satırı "söndü değil" olduğunda bulgu açılır. SRS ve ABS'nin ampul testi pas etmemesi büyük bulgu, sönmemesi ise cidde göre kritik bulgu olarak işlenir.