Yan kayma testi, ekspertizin az anlaşılan ama önemli ölçümlerinden biridir. Test, aracın bir tekerleğinin yola dik durmadığını — yani ön düzeninin ayarsız olduğunu — sayısal olarak gösterir. Bir sayı görürsünüz: birim m/km, değer eksi ya da artı.
Test nasıl yapılır?
Aracın iki ön tekerleği serbest dönen bir levha üzerinden sabit hızda geçirilir. Levha, tekerleğin yanal olarak ne kadar yan kuvvet uyguladığını ölçer ve bu kuvveti aracın bir kilometre düz gittiğindeki yanal sapmaya çevirir.
Sürücü direksiyonu sabit tutar, gaz vermez, frene basmaz; sadece düz çizgide aracı geçirir. Birkaç saniyelik bir testtir.
Sayıyı okumak
| Değer (m/km) | Yorum |
|---|---|
| 0 ile ±5 | Normal — ön düzen ayarda |
| ±5 ile ±10 | Küçük bulgu — ön düzen ayarı tavsiye |
| ±10 ile ±15 | Büyük bulgu — sebep araştırılmalı |
| ±15 üzeri | Büyük bulgu — yapısal kontrol gerekebilir |
İşaret yön gösterir: pozitif değer aracın bir tarafa, negatif değer diğer tarafa kaydığını anlatır.
Yan kaymanın olası sebepleri
- Ön düzen ayarsızlığı. En yaygın sebep. Kasis darbesi, normal aşınma veya alçaltma kiti sonrası ön düzen değerleri değişmiş olabilir. Çözüm: alignment cihazıyla ayar.
- Rotil veya rot başı aşınması. Mafsallarda boşluk, tekerleğin yola karşı duruşunu sürekli değiştirir. Tek başına ayar yapılması işe yaramaz; rotil değişimi gerekir.
- Salıncak burç aşınması. Burçlar yumuşadığında tekerlek konumu kuvvet altında kayar. Dinamik kayma olur.
- Çarpma sonrası yapısal sapma. Şasi/monokok deformasyonu varsa hiçbir mekanik ayar değerleri tolerans içine alamaz. Bu durumda yapısal hasar bulgusu da raporda yer alır.
- Lastik basınç farkı. İki ön lastik arasında büyük basınç farkı (örn. 20 kPa) küçük yan kayma görüntüsü yaratabilir. Test öncesi basınç eşitlenmelidir.
Lastik aşınma deseniyle bağlantısı
Yüksek yan kayma değeri sıklıkla lastik aşınma desenine yansır. Tipik örüntüler:
- İç kenar tek taraflı aşınma. Negatif kamber + eksi yan kayma — rotil veya kamber ayarı.
- Dış kenar tek taraflı aşınma. Pozitif kamber veya yetersiz hava basıncı.
- Tüy gibi tek yöne taranmış aşınma. Toe ayarsız; tekerlekler birbirine değil farklı açılara bakıyor.
Yan kayma sayısını lastik diş derinliği ölçümüyle birlikte okumak daha iyi bir teşhis verir; aynı raporda iki bölümün birlikte görülmesi bu yüzden değerlidir.
OtoTasdik raporunda
Süspansiyon/Direksiyon modülünde tek bir satırda "Yan kayma: +X m/km" veya "-X m/km" gibi bir değer görürsünüz. Bulgu seviyesi sayının büyüklüğüne göre otomatik atanır.
Eşik üzeri bir değer görüldüğünde teknisyen rotil/rot başı kontrolünü, salıncak burcunu ve ilgili lastiğin aşınma deseni notunu da inceler. Tek bir mekanik ayarın yeterli olup olmadığı kararı bu kombinasyondan çıkar.